Silinen Dosya ya da Sabit Diskleri Kurtarma (TestDisk)

Silinen sabit disk bölümlemelerini yeniden yazmak (partitionları eski haline geri getirmek), silinen bir sabit diskteki ya da bölümlerdeki dosyaları geri getirmek gibi durumlarda kullanılabilecek farklı yöntemler bulunmaktadır. Burada ele alınacak konu genel olarak “TestDisk” ile veri kurtarma konusu olacaktır. Veri kurtarmak için “Linux” kullanmayı çok iyi bilmek zorunda değilsiniz. Fakat burada ele alınan yazı “Linux” kullanıcılarına hitaben bir anlatımı olacaktır. “TestDisk” konusunda internette birçok bilgi bulabilirsiniz. Buradaki esas amaç minimum derecede bilgi sahibi olduğunuz düşünülerek, herkesin öğrenebilmesi amacı ile olabilecek en basit dille düzgün bir veri ve sabit diski kurtarma yolu anlatılmaktır.

Bir hata üzerine sabit diskinize format attığınızı ya da sabit diskinizdeki bir ya da tüm bölümleri sildiğinizi düşünelim. İşte böyle son derece can sıkıcı durumlar için hazırlanmış şahane aracımızın adı “TestDisk”.

“TestDisk”, basit bir şekilde sabit diskinizden silinmiş bazı dosyaları geri getirmenize ve sabit disk yapısına müdahale etmenize yarayan bir programdır. “TestDisk” programının diğer veri kurtarma (data recovery) programlarından en büyük farkı çeşit çeşit sabit disk problemleriniz için silinen bir sabit diski olduğu gibi geri getirebilme imkanıdır. Özellikle bu konu üzerinde durarak ama bu vesile ile basit dosya kurtarma işlemlerinden de bahsederek “TestDisk” programının kullanımı konusunda temel bilgiler verilecektir.

Önemli: Bu belge “TestDisk” kullanımı hakkında birtakım bilgiler içermektedir. Burada yazılanları uygulayıp uygulamak sizin tasarrufunuzdadır. Hiçbir anlatım ve program her sorunun çözümünü garanti edemez. Burada anlatılanları okuyup fikir sahibi olmadan denememeniz önerilir. Buradaki işlemleri yaptıktan sonra yaşamanız muhtemel sorunlarda tüm sorumluluk size ait olacaktır.

Bu makale en kötü ihtimalle sabit diskinizi hiç kullanamadığınızı varsayılarak anlatılacaktır. Örneğin bir sebeple tüm sabit diskiniz silindi (bölümleme tabloları yok ve sabit diskiniz sıfır durumda) ve sonuç olarak bilgisayarınız BIOS ekranından sonra öylece kalıyor ve hiç açılmıyor (Programı kullanmak için bu kadar zor durumda olmanız gerekmez elbette).

Test Ortamı

Bu belge hazırlanırken kullanılan test ortamı şu şekildedir:

  • “Fedora” canlı usb diski
  • “Fedora” kurulu bir sistem
  • 80 GB’lık bir sata II disk
  • 80 Gb’lık sata diske “Windows 10” uefi destekli ve 64 bit olarak kuruldu.

Sabit diske Windows 10 kurulurken oluşturulan bölümler aşağıdaki şekilde görünmektedir:

Sürücü 0 Bölüm 1 Kurtarma NTFS 499MB Kurtarma
Sürücü 0 Bölüm 2 EFI FAT32 100 MB Sistem
Sürücü 0 Bölüm 3 MSR (Ayrılmış)   16MB MSR (Ayrılmış)
Sürücü 0 Bölüm 4 Birincil NTFS 48,2 GB Birincil
Sürücü 0 Bölüm 5 Birincil NTFS 25,7 GB Birincil

Fedora altında “fdisk -l” komutu ile diske bakıldığında ise aşağıdaki gibi bir çıktı alınmıştır:

[root@TeknikServis ersan]# fdisk -l

Disk /dev/sdb: 74,5 GiB, 80026361856 bayt, 156301488 sektör
Birimler: sektör’i 1 * 512 = 512 baytın
Sektör boyutu (montıksal/fiziksel): 512 bayt / 512 bayt
G/Ç boyutu (en düşük/en uygun): 512 bayt / 512 bayt
Disketikeri tipi: gpt
Disk belirleyicisi: 5D3302D9-9F5E-4354-9122-820DF4AB7534

Aygıt Başlangıç Son Sektör Boyut Tür
/dev/sdb1 34 262177 262144 128M Microsoft için ayrılan
/dev/sdb2 264192 1286143 1021952 499M Windows kurtarma ortamı
/dev/sdb3 1286144 1490943 204800 100M EFI Sistemi
/dev/sdb4 1490944 102475775 100984832 48,2G Microsoft basit veri
/dev/sdb5 102475776 156299263 53823488 25,7G Microsoft basit veri

Fedora altında “Etkinlikler -> Diskler” adımlarını takip ederek “Diskler” penceresinin açılmasın sağlandı.  80 Gb’lık sabit disk seçildiğinde görülen tablo aşağıdaki gibidir:

Şekil 1: Diskler Sabit Disk

TestDisk Kurulum

“Fedora” altında “Etkinlikler -> Uçbirim” adımlarını takip ederek bir terminal penceresinin açılmasını sağlayın. Terminal açıldıktan sonra “root” haklarını almak için aşağıdaki komutu verin:

$ su

“Root” haklarını aldıktan sonra “TestDisk” programını kurmak için aşağıdaki komutu verin:

# dnf install testdisk

TestDisk Çalıştırma

Kurulum işlemi bittikten sonra “TestDisk” programını çalıştırmak için “root” hakları ile aşağıdaki komutu verin:

# testdisk

Senaryo 1

Burada işlemler farklı senaryolar göz önüne alınarak yapılacaktır. Bu senaryolar:

  • Bu senaryo da “Fedora” açıldıktan sonra “Etkinlikler -> Diskler” adımlarını takip ederek “Diskler” penceresinin açılmasın sağlandı. 80 Gb’lık sabit disk seçilerek içerisindeki tüm bölümler yanlışlıkla silindi.
  • Örneğin sisteminize “uefi” destekli “Windows 10” kurdunuz ve daha sonra yanlışlıkla tüm bölümleri sildiniz fakat formatlamadınız ve verilerinizi geri kurtarmak istiyorsunuz.
  • Örneğin sisteminize “uefi” destekli “Windows 10” kurdunuz ve daha sonra yanlışlıkla tüm bölümleri sildiniz ve birde örneğin “NTFS” olarak formatladınız.
  • Örneğin sisteminize “uefi” destekli “Windows 10” kurdunuz ve daha sonra yanlışlıkla tüm bölümleri sildiniz ve hatta tek bölüm yaptınız. Olmadı birde üstüne farklı bir bölümlendirme ile yeniden “Windows 10” kurdunuz.

Şekil 2: Fedora Altında Diskler

Açılan “Diskler” penceresinde bilgisayarınıza bağlı olan tüm diskleri görebilirsiniz. Örneğimizde üzerinde işlem yapacağımız sabit disk 80 GB’lık bir sabit disktir.

Şimdi Fedora altında bir uç birim açarak “TestDisk” programını çalıştırmak için aşağıdaki komutu verin:

#testdisk

Programı çalıştırdığınızda karşınıza aşağıdaki gibi bir ekran gelecektir:

Şekil 3: TestDisk Kayıt Dosyası

“Create”

Gelen bu ekranda “Create” seçeneğini seçip klavyeden “Enter” tuşu ile ilerleyin. Bu seçenek yaptığınız işlemler için bir kayıt dosyası tutulacağı anlamına geliyor. Kayıt dosyası tutmanın yararı ise bir hata ile karşılaştığınızda sorunu görebilmenizi sağlayan önemli bir seçenektir.

Şekil 4: TestDisk Disk Listesi

“Proced”

Gelen bu ekranda ise bilgisayarınızda bulunan sabit disklerinizi görmeniz gerekmektedir. Burada gördüğünüz “/dev/sda” genellikle ilk sabit diskinizdir. Alt tarafta görebileceğiniz “/dev/sdb”, “/dev/sdc” ise diğer sabit diskleri veya harici diskleriniz olduğu anlamına gelmektedir. Eğer birçok sabit diskiniz varsa ve doğru sabit diskiniz bulmak istiyorsanız “Fedora” altında “Diskler” aracını kullanarak görebilirsiniz. Ayrıca komut satırından sabit disklerinizi görebilmek için aşağıdaki komutu da verebilirsiniz:

# fdisk -l

Sorunlu sabit diskinizi doğru olarak seçtikten sonra (seçim için klavyeden yukarı aşağı ok) “Proceed” seçeneği seçili iken klavyeden “Enter” tuşuna basarak bir sonraki adıma ilerleyin.

Şekil 5: Testdisk Gizli Bölüm

 “Continue”

Seçmiş olduğunuz sorunlu olan sabit diskinizle ilgili bilgiler verilecektir. Örneğimizdeki sorunlu sabit diske “Uefi” ile “Windows 10” kurulmuş ve silinmiştir. Buradaki uyarıda gizli bölümlerin olduğu söylenmektedir. Bu uyarı sizin sabit disklerinizde görünmeyebilir. Bu uyarıyı okuduktan sonra “Continue” seçeneği seçili iken klavyeden “Enter” tuşu ile ilerleyin.

Şekil 6: TestDisk Bölümleme Tablo Türü

“Intel”

Gelen bu ekranda bölümleme tablo türünü belirleyin. Sabit diskinizde sorun yaşamadan önce kullandığınız işletim sistemi bir “Linux” dağıtımı ya da “Windows” ise genelde seçeneğiniz “Intel” olacaktır. “Apple” bir bilgisayar ya da “Solaris” gibi farklı bölümlemeleriniz varsa buna göre bir seçim yapın. Eğer bir usb diskteki verileri kurtarmaya çalışıyorsanız “None” seçeneği ile de deneme yapmanız tavsiye edilir. Bu adım konusunda bir fikriniz yoksa büyük ihtimalle ilk seçenek size uygun olandır. “Intel” seçeneğini seçtikten sonra klavyeden “Enter” tuşuna basarak ilerleyin.

Şekil 7: TestDisk Analizi

“Analyse”

Özellikle bu adımlardan sonra emin olmadığınız işlemler yapmayınız. Bu pencerede gördüğünüz başlıklar:

  • Analyse: Seçtiğiniz sabit diskinizin yapısını ve kayıp verileri kurtarmak için kullanacağınız seçenek burasıdır.
  • Advanced: Dosya sistemi araçları (çok kurcalanmaması gereken önemli bir seçenektir ne yaptığınızdan %100 emin olmadan bu seçeneği kullanmayın).
  • Geometry: Disk geometrisini değiştirmek için kullanılan seçenektir (özellikle bir bilginiz yoksa bu alana hiç dokunmayın).
  • Options: Seçenekler. Yine bu alanda bir işlem yapılmayacaktır.
  • MBR Code: TestDisk MBR kodunu sabit diskinizin ilk sektörüne yazan alandır.
  • Delete: Bölümleme tablosundaki tüm verileri silmek anlamına gelen seçenektir. Sabit diskinizdeki tüm verileri silecektir.
  • Quit: “TestDisk” programından çıkmayı sağlar.

“Analyse” seçeneğini seçtikten sonra klavyeden “Enter” tuşuna basarak ilerlediğinizde aşağıdaki ekranla karşılaşırsınız.

Şekil 8: TestDisk Tarama

“Quick Search”

Gelen bu pencere ile artık işlemlerinizi yapmaya başlayabilirsiniz. Bu pencerede sabit diskinizde bulunan tüm bölümleri (partition) görebilirsiniz. Burada kullandığınız sabit diske göre tek bir bölüm de görünebilir. Örneğimizde kullandığımız sabit diskin tüm bölümleri yanlışlıkla silindiği için tek bölüm olarak görünmektedir. Bu ekranda gördüğünüz seçenekler:

  • Partition: Sabit diskinizde bulunan bölümlerin gösterildiği başlıktır. Burada bulunan bölümleri (partition, windows’da sürücü diyebilirsiniz) görürsünüz.
  • Start ve End: Bu seçenekler sabit diskinizde bulunan bölümlerin başlangıç ve bitiş noktalarını göstermektedir. Bu seçenekler sabit disklerinizin doğru olarak gösterilip gösterilmediği konusunda size bir fikir verebilir.
  • Size in sectors: Sabit diskinizin sektör sayısının gösterildiği alandır.
  • *=Primary bootable: Ekranın alt kısmında göreceğiniz “*=Primary bootable” seçeneği sisteminizin başlatıldığı sabit diskinizin bölümüdür. Örneğin “Windows” kurulu olan kısım bu şekilde gösterilir. “*=Primary bootable” kısmı bir tane olmalıdır. Eğer iki bölümü de bu şekilde ayarlarsanız büyük ihtimalle sorun yaşarsınız.
  • P=Primary: Birincil bölümleme
  • L=Logical: Mantıksal bölümleme
  • E=Extended: Genişletilmiş bölümleme anlamlarına gelir.
    Eğer bu terimler hakkında bilginiz yoksa bu konularda işlem yapmamanız yararınıza olacaktır. Veri kurtarırken bunlara ihtiyaç duymayacaksınız.
  • D=Deleted: Silinen anlamına gelmektedir. Eğer bölümünüz için böyle bir değişiklik yapacak olursanız bölümlemeniz tamamen silinir. Özellikle bu seçenekten kaçınmanız gerek.
  • Quick Search: Asıl kullanmamız gereken seçenektir. Sabit diskinizi taramanızı sağlar.

“Quick Search” seçeneğini seçtikten sonra klavyeden “Enter” tuşuna basarak ilerleyin.

Şekil 9: TestDisk Sabit Disk Bölümleri

Gelen bu ekranda sabit diskinizdeki tüm bölümler görünecektir. Eğer bu bölümleri sildiyseniz veya tek bölüm şekline getirdiyseniz diğer bölümleri göremeyebilirsiniz. Örneğimizde kullandığımız sabit diskte bölümler silinmiş fakat formatlanmamıştır.

Not: Bu alan sizde farklı görünebilir.

Şimdi birçok bölümü görünen sabit diskimizin taranıp silinen bölümleri görmek için bir tarama yaptıracağız. Buradan sonra dikkatli bir şekilde verilerinizi geri alabilirsiniz. Bu ekrandan kullanabileceğiniz seçenekler:

  • Yukarı Aşağı Ok Yön Tuşları: Gelen bu ekrandaki herhangi bir bölümü seçmek için klavyeden yukarı aşağı ok yön tuşlarını kullanabilirsiniz.
  • Sağ Sol Ok Yön Tuşları: Seçilen bir bölümün özelliklerini değiştirmek için klavyeden sağ ve sol ok yön tuşlarını kullanabilirsiniz. Sağ sol ok yön tuşlarına bastığınızda seçili bölümünüz yeşil bir alan içerisinde görünecek ve “Partition” başlığının sol tarafında yukarıda anlatılan harfler görünecektir.
  • *=Primary bootable: Ekranın alt kısmında göreceğiniz “*=Primary bootable” seçeneği sisteminizin başlatıldığı sabit diskinizin bölümüdür. Örneğin “Windows” kurulu olan kısım bu şekilde gösterilir. “*=Primary bootable” kısmı bir tane olmalıdır. Eğer iki bölümü de bu şekilde ayarlarsanız büyük ihtimalle sorun yaşarsınız.
  • A: Klavyeden “A” tuşuna basarak yeni bir bölümleme ekleyebilirsiniz.
  • L: Klavyeden “L” tuşuna basarak önceden aldığınız bir sabit disk tablosu yedeği varsa bunu yüklemenizi sağlar.
  • T: Klavyeden “T” tuşuna basarak bölümün türünü (ext4, ext3, fat32, ntfs gibi) değiştirmenizi sağlar. Fakat bu veri kurtarma yaparken işinize yaramayacaktır.
  • P: Dosyaları listeleme. Seçtiğiniz bölüm altında ki dosya, klasör ve bölümleri listelemek için kullanılacak seçenektir.
  • Enter: Bir özelliği seçtikten sonra devam etmek için klavyenizdeki “Enter” tuşunu kullanmalısınız.

“Şekil 9” ekranında gördüğünüz alanda iken (örneğimizde bu tek bölümlü bir disktir) “Partition” başlığının sağında bir “*” olduğunu ve bu satırın tamamıyla yeşil olduğuna dikkat edin. Eğer sizde bu şekilde değilse klavyeden “sağ ve sol ok” yön tuşlarını kullanarak bu şekle getirebilirsiniz. Seçili satırı bu şekle getirdikten sonra tarama işlemine başlamak için klavyeden “Enter” tuşuna basın.

Şekil 10: TestDisk Sabit Diskin Derinlemesine Taranması

Gelen bu ekran ile sabit diskinizin derinlemesine bir tarama yapılmasını sağlayacaksınız. Bunun için “Deeper Search” seçeneği seçili iken klavyeden “Enter” tuşuna basın. Bu durumda “TestDisk” programı sorunlu sabit diskinizi taramaya başlayacaktır. Yalnız bu işlem sabit diskinizin boyutu, kapasitesi ve içerisindeki verilere bağlı olarak biraz zaman alacaktır.

Tarama işlemi bittikten sonra sabit diskinizdeki tüm bölümleri görebilirsiniz.

Şekil 11: TestDisk Tarama Sonu

Tarama işlemi bittikten sonra yukarıdaki ekrana benzer bir çıktı almalısınız. Burada sabit diskinizde önceden ayarlanan bölümlerle ilgili sistemlerinizi görebilirsiniz. Herhangi bir bölümü seçtikten sonra “Contineu” seçeneği seçiliyken klavyeden “Enter” tuşuna basarak ilerlerseniz sabit diskinizde oluşturulan ve silinen tüm bölümleri görebileceğiniz ekran açılacaktır.

Şekil 12: TestDisk Tüm Bölümler

Sabit diskinizde silinmiş olan tüm bölümleri artık görüyor olmalısınız. Buradaki bölümler sabit diskinizde daha önceden yaptığınız işlemlere göre daha çok veya az olabilir. Bulduğunuz bölümleri tek tek incelemeniz gerekebilir. Resimde gördüğünüz gibi sabit diskinizin altındaki silinen veya hala mevcut olan klasör ve dosyalar görünecektir. Şimdi aşağıdaki adımları takip ederek dosya veya klasörlerinizi kurtarabilirsiniz:

  • İncelemek istediğiniz bir bölümün üzerine klavyeden “aşağı ok veya yukarı ok” tuşuna basarak gelin.
  • Geldiğiniz bölümün içerisine giriş yapmak için klavyeden “P” tuşuna basın. Bu durumda bölüm içerisindeki dosya ve klasörlerinizi görebilirsiniz. Eğer göremiyorsanız geri dönüp başka bir bölüme bakın.
  • Bir bölüm içerisine girdikten sonra açılan alandaki bir klasör içerisine girmek için klasör seçili iken klavyeden “sağ ok” veya “Enter” tuşuna basabilirsiniz.

Şekil 13: Testdisk Kurtarılacak Dosya ve Klasörler

Kurtarmak istediğiniz bir klasör veya dosyayı seçtikten sonra klavyeden “C” tuşuna bastığınızda dosya veya klasörünüzü kopyalamak için seçeneklerin olduğu bir ekrana yönlendirilirsiniz.

  • Bir bölüm ve o bölüm içerisindeki klasör içerisine girdikten sonra klavyeden “sol ok” tuşunu kullanarak bir üst klasöre geri dönebilirsiniz.
  • Klavyedeki “Q” tuşu ile bulunduğunuz ekrandan önceki bölümlemelerinizin bulunduğu ekrana geri dönebilirsiniz.
  • “C” tuşu bu noktada ikinci anahtar tuşunuzdur. Kurtarma işlemini bu tuş ile yapacaksınız. Kurtarmak istediğiniz klasör ya da dosya üzerinde iken klavyeden “C” tuşuna bastığınızda o dosya veya klasörü istediğiniz başka bir konuma kopyalar.

Şimdi kurtarmak istediğiniz klasör veya dosyanın üzerine geldikten sonra klavyeden “C” tuşuna basın. Bu durumda dosya veya klasörünüzü nereye kopyalayacağını soran bir ekrana yönlendirilirsiniz.

Şekil 14: TestDisk Kurtarılacak Dosyalar

Bu işlemleri yaparken ikinci bir harici diskiniz varsa veya sabit diskinize kurulu bir “Fedora” üzerinde işlem yapıyorsanız kopyalayacağınız klasörün üzerine gelip klavyeden “Enter” tuşuna basarak klasörünüzün içerisine girin (Örneğimizde kurtaracağımız dosya ve klasörler “/home/ersan/Kurtarma” klasörüdür).

Şekil 15: TestDisk Hedef Klasör

Şimdi seçmiş olduğunuz dosya veya klasörleri kopyalamak için klavyeden “C” tuşuna basın.

Şekil 16: TestDisk Kopyalanan Veri Uyarısı

Seçmiş olduğunuz dosyalarınız veya klasörleriniz kopyalanmaya başlanacaktır. Kopyalama işlemini bulunduğunuz ekranda koyu yeşil bir yazı ile takip edebilirsiniz. Eğer bir hata alırsanız bu hata koyu kırmızı bir yazı ile gösterilecektir.

Dosya veya klasörleriniz kopyalandıktan sonra önceki ekrana geri yönlendirilirsiniz. Bu ekrandan tekrar dosya veya klasörlerinizi seçtikten sonra kopyalamaya devam etmek için yine klavyeden “C” tuşuna basmanız gerekir. Klavyeden “C” tuşuna bastığınızda dosya veya klasörlerinizi bu sefer nereye kopyalayacağını sormadan az önce seçtiğiniz yere kopyalayacaktır.

Not 1: Kopyalanacak hedefi değiştirmek isterseniz klavyeden “h” tuşuna basıp işlemi tekrar edebilirsiniz.

Not 2: Kopyalama işlemleri bitmeden programdan çıkmayın. Çok büyük verileriniz çok hızlı bir şekilde aktarılmış gibi görünebilir fakat arka alanda işleme devam edebileceğinden dikkatli olmalısınız.

Bu bölümde karşılaşabileceğiniz muhtemel sorunlar:

Sorun 1: Bölümlemenizin aradığınız bölüm (partition) olduğuna eminsiniz ve klavyeden “P” tuşu ile bölüm içindeki dosyalarınızı görmek istediniz fakat ekrana hiçbir şey gelmemiş olabilir.

  • Çözüm 1.1: Bu durumda “derinlemesine bir tarama” yaparak verilerinizi görme şansınızı artırabilirsiniz.
  • Çözüm 1.2: Sabit disk tablonuzu yeniden oluşturduğunuzda o bölüm altındaki dosyalarınız görünecektir. Hatta işletim sisteminizde çalışır halde geri dönecektir. Fakat o bölüm üstünde bir işlem yapılmamış olmalıdır. Yani sabit diski sildikten sonra bir işletim sistemi yüklediyseniz ve o işletim sisteminin dosyaları o kısma denk geldiyse bu durumda maalesef geri dönüşü yoktur.

Sorun 2: Örneğin aradığınız dosyayı buldunuz ve klavyeden “C” tuşu ile bir alana kopyaladınız fakat dosyanız bozulmuş.

  • Çözüm 2: Maalesef bu durumda yapacak bir şey yok. O kısım üzerine başka veri yazılmış demektir. Yani silindikten sonra bir dosya oluşturulmuş ya da sabit disk silindikten sonra bir sistem yüklenmiştir. Kısacası siz bir işlem yapmışsınız demektir ve o dosya ne yazık ki artık geri getirilemez. En azından “testdisk” ile.

Sorun 3: Aradığınız dosya olması gereken yerde yok.

  • Çözüm 3.1: Diğer bölümlere (partition) bakabilirsiniz. Sadece tek bir yere bağlı kalmayın. Çünkü kimi zaman tam olarak bölümler (partition) doğru olarak gösterilmeyebilir.
  • Çözüm 3.2: Derinlemesine tarama yöntemini kullanarak dosyanızı tekrar bulmaya çalışabilirsiniz.

Bir cevap yazın